Columns

Johan schreef maandelijks een column over Voeding en Leefstijl voor het tijdschrift Gezond Beter in de periode 2008 - 2015.

Hieronder enkele columns die gerelateerd zijn aan gezonde voeding.

Ik lust er wel pap van….

Sommige woorden vind ik gewoon heel mooi klinken.

Het Engelse woord “Serendipity “is er één van. Het betekent het vinden van iets onverwachts en bruikbaars terwijl je op zoek bent naar iets totaal anders. Vaak noemen we zoiets gewoon toeval. Het woord toeval zegt het eigenlijk al, het valt je toe.

Van een patiënt van mij hoorde ik zo’n mooi verhaal over iets dat hem toe viel dat ik het met u wil delen.

Deze man had al jaren last van wazig zien na het eten van voeding waar veel suiker of zetmeel in zit. Hij hield daar meestal al rekening mee, at minder zoetigheid en kreeg van mij een voedingssupplement om zijn bloedsuiker stabieler te houden (met onder andere chroom, vanadium, fenegriek, liponzuur en bitter melon extract). Dit werkte redelijk maar een echte oplossing was het niet. Hij had geen suikerziekte, soms een iets hoognormale gemiddelde bloedsuiker (HbA1c).

Op een dag liep hij met zijn vrouw in een winkel en toen viel er opeens voor hem in het gangpad een pakje uit de schappen. Hij raapte het op van de vloer en zag dat het haverzemelen waren en begon de achterkant van de verpakking te lezen. Het zou helpen om de bloedsuiker te reguleren en hij besloot daarop om het eens te gaan proberen.

Na enkele weken kwam hij op mijn spreekuur en vertelde dit verhaal en ook trots het resultaat dat hij zich veel beter voelde, niet meer last van het wazige zien en dat met slechts 1 lepel haverzemelen opgelost in wat water of sap voor elke maaltijd.

Die middag ben ik toch nog eens even de medische literatuur gaan doorspitten om te verdiepen in haver. Haver is rijk aan B-vitaminen, rijk aan vezels, rijk aan onverzadigde vetzuren en redelijk mineraalrijk. Haver en haverzemelen hebben een cholesterolverlagend effect en beschermen tegen hart- en vaatziekten. Het cholesterol verlagend effect is ook echt een toegestane gezondheidsclaim die op de verpakking mag worden vermeld. Ook is er behoorlijk veel bewijs voor een gunstig effect op de bloedsuiker. Haver en haverzemelen bevatten de stof beta-glucan een stof die zowel de opname van cholesterol als van suikers remt. Het zorgt ervoor dat na een maaltijd met suikers het langer duurt voordat de bloedsuiker spiegel stijgt (remming van de postprandiale glycaemie) en zorgt dat het lichaam minder insuline aanmaakt na een maaltijd. Hierdoor heb je minder snel een dip in de bloedsuiker na het eten en dus minder behoefte aan tussendoortjes. Toevoeging van haverzemelen aan een maaltijd kan voorkomen dat je gaat snoepen en zorgt dat je langer een vol gevoel houdt. Daarnaast stimuleren de beta-glucanen in haver mogelijk de afweer (waarschijnlijk niet in het bloed, maar wel in de darmen). Bij ontstekingen in het maagdarm-kanaal is havermoutpap dus mogelijk therapeutisch.

Een recent onderzoek (PMID: 20191257) heeft gekeken of haverzemelen inderdaad de conditie van de darmen kan verbeteren. In een verpleeghuis werd bij dertig mensen van 57-98 jaar een onderzoek gedaan naar het effect van extra vezels. Deze mensen hadden allemaal een chronische ziekte en hadden obstipatie door hun ziekte of door het weinig kunnen bewegen en kregen allen geregeld laxeermiddelen. In het kader van het onderzoek kregen vijftien mensen dagelijks 5,2 gram haverzemelen door het eten verwerkt en indien nodig nog een laxeermiddel toegediend, de andere vijftien dienden als controle groep en kregen hetzelfde eten, maar dan zonder de haverzemelen en indien nodig hun laxeermiddel. Aan het begin, halverwege en aan het eind van het onderzoek werd bloedonderzoek gedaan en de inname van vezels en laxeermiddelen werd gerapporteerd. Na 84 dagen bleek dat het vitamine B12 gehalte in de groep met extra haverzemelen niet gezakt was terwijl in de controle groep dit sterk afnam (met het laxeren neem je dus minder je B-vitaminen op en herstel je de darmwand niet goed). Ook was er in de haverzemelen-groep minder laxeermiddel gebruikt.

Haverzemelen zorgen er dus voor dat obstipatie minder wordt, de darmfunctie mogelijk herstelt en dat vitamine B12 beter opgenomen kan worden. Bijwerkingen werden niet gevonden.

Minder laxeermiddelen en minder B12 suppletie nodig, verpleeghuisartsen tel uit je winst!

Johan Bolhuis, arts

www.natuurarts.nl

Johan’s favoriete havermout recept: 6-7 volle eetlepels biologische grove havermout of nog beter “steelcut-oats” (haver gesneden tot een soort rijstekorrels) + 1 desertlepel haverzemelen kort koken in een pannetje met water tot een iets te dikke brij. Dan een kopje soja-melk toevoegen, wordt het weer wat dunnere pap, een handje vol goji-bessen of rozijnen en naar smaak iets kaneel of gember toevoegen. Eet smakelijk.

Deze column is verschenen in het maandblad: GezondNU, 2010.

Mijn ouders gingen vaak met ons op vakantie naar het naaktstrand. We lagen uren te bakken op het Texelse strand, we koelden af door te zwemmen in de Noordzee. Schelpen verzamelen, lopen langs het strand, frisbee gooien, vliegeren. Heerlijk en zorgeloos. We groeven kuilen en lagen daarin lekker lui te lezen of lekker te slapen. Stapels boeken heb ik weggelezen met de zon brandend op mijn huid. Insmeren met factor 4, 6 of 8, hoger was er niet. En dan ’s avonds de pijn van overal verbrand zijn en het koelen door te deppen met het plakkerige Tschamba Fii.

Op het strand dronken we koffie uit een thermoskan en lauwe aanmaak limonade. Als je honger had een volkoren boterham met gestampte muisjes of met een plakje zwetende kaas.

Vorig jaar zat ik weer eens aan het strand. Nu met mijn eigen gezin. Hoe anders was dat. In de schaduw van een koepeltentje, niet te lang in de zon, goed in gesmeerd, diverse supplementen van te voren ingenomen en zorgen dat je niet verbrand. Nog wel naakt zwemmen in zee en daarna een half uurtje opwarmen in de zon. Verder de zonnebril op en lekker lezen, maar wel om de beurt, want iemand moet op de kinderen letten. En vooral veel slapen. Voor mij is er niets rustgevender dan het geluid van de branding en wat krijsende meeuwen.

Toch is er bij mij iets weg van de zorgeloosheid van vroeger. Ik merk dat ik wat voorzichtiger geworden om lang in de zon te zitten. Alsof naar het strand gaan ook een beetje gevaarlijk is. En met voeding is dat tegenwoordig ook zo. Je wordt bang gemaakt met beweringen over voeding als dit is goed en dat is slecht. Een volkorenbroodje met gestampte muisjes is voor mij ongezonde voeding. Minder zorgeloos, meer bewust.

Het voordeel van bewuster leven is dat we beter weten wat wel en niet gezond is. Hopelijk leven we daarmee langer en blijven we langer gezond. Ons grote voorbeeld hoe het niet moet is Amerika. Het Standaard Amerikaanse Dieet wordt daar afgekort als S.A.D. en SAD is ook het Engels voor triest of droevig. Overgewicht, suikerziekte, hart- en vaatziekten en de enorme toename van kanker, botontkalking en Alzheimer komt grotendeels door dit dieet. De helft van het Standaard Amerikaanse Dieet bestaat uit suiker en zoetstoffen, graanproducten en zuivel. Men eet in de V.S. 10.000.000.000 (= 10 miljard) dieren per jaar. Dat is als je al die koeien, varkens en kippen achter elkaar zet, ongeveer vijf keer de afstand van de aarde naar de maan. Per jaar! Dat is 330 gram vlees per dag per persoon!

En dan de frisdrank consumptie. Amerikanen nuttigen ruim twintig theelepels suiker per dag. Elke dag één glas zoete “fris”drank drinken naast de normale voeding kan tot vijf kilo gewichtstoename per jaar opleveren (1,2). Drink geen extra suikers als je wilt afvallen (3).

In Amerika is een nieuwe organisatie ontstaan, N.A.K.E.D.-food en hun NAKED-food magazine. N.A.K.E.D. is dan een afkorting voor New, Authentic Kind & Enlightened Diet. (**)

Het gaat hier om een initiatief om mensen weer echt voedsel en vooral weer planten te laten eten. Biologisch geteelde voeding waar vezels in zitten. Bill Clinton is overstag na een hartinfarct, dr. Dean Ornish zet zich in voor volop groenten en een bewuste leefstijl en Michael Pollan schrijft in zijn boek: “Een pleidooi voor echt eten”, de samenvatting:

“Eet echt voedsel, niet te veel, vooral planten”.

Zelfs een salade mag wat meer naakt zijn.

Weg met de croutons!

. . .

Johan Bolhuis, arts,

www.natuurarts.nl

1) PMID:23318721

2) PMID: 19704096

3) PMID: 24548259

**) NAKED staat nu (2026) voor: Nourish · Awaken · Know · Embody · Discern (voeden, wakker worden, weten, belichamen en onderscheiden). Zie https://www.nakedfoodmagazine.com/

Greens & Beans

Vul uw maag met groente en bonen

Als het om honger of trek gaat hangt ons gevoel van verzadiging onder andere af van hoe vol de maag is en meestal treedt het pas zo’n 15-20 minuten na het eten op. Als u veel rauwkost eet en daar de maaltijd mee begint kan het zijn dat u al een verzadigd gevoel heeft zonder veel calorieën te hebben gegeten.

Als u twee eetlepels olie eet dan levert dat zo’n 200 calorieën (kcal) op en ligt er op de bodem van uw maag een klein laagje voeding. Eet u 200 calorieën aan kip, dan is uw maag al iets meer gevuld, maar ook dan nog niet eens voor de helft gevuld. Eet u echter voor 200 calorieën aan spinazie, kool, aubergines of bonen dan zit uw maag propvol en heeft u zeker een verzadigd gevoel. De kans dat u dan teveel gaat eten is minimaal.

Tussen de middag bereid ik vaak de volgende koolsalade. Rasp een halve groene kool en enkele wortels. Knip een flinke bosje verse dille in kleine stukjes en voeg wat krenten of goji bessen en eventueel enkele blokjes appel met schil toe en maak een wat zurige dressing van appelazijn en citroensap, enkele stevia druppels of een in stukjes gesneden mandarijntje om het iets te zoeten, een lepeltje olijfolie en naar smaak wat mosterd en eventueel mayonaise. Alles goed door elkaar mengen, even een beetje kneden zodat het azijn en citroensap kan intrekken en de kool wat zachter maakt en u heeft een zeer goed vullende lunch voor twee personen.

Het boeiende is dat u hiermee een heleboel nuttige stoffen binnenkrijgt. Allereerst de groene kool, een in 1768 door Captain Cook bewezen effectief middel tegen scheurbuik (groene kool bevat relatief veel vitamine C, zo’n 30-50 mg per 100 gram). En uitwendig gebruikte de scheepsarts van Captain Cook een pasta van gekneusde koolbladeren tegen gangreen.

Kool is zeer rijk aan vitamine K, dit is goed voor de bloedvaten, remt de celdeling van kanker en is mogelijk werkzaam tegen botontkalking. De sappen in kool bevatten een stof (vitamine U) die beschadigingen aan de maag en darmen herstellen en zo is koolsap een effectief middel tegen maagzweren.

Groene kool bevat net als alle andere koolsoorten veel glucosinolaten, dit zijn stoffen die preventief tegen kanker kunnen zijn en die de ontgiftende functie in de lever ondersteunen. En kool bevat erg veel vezel. Hiermee heeft u minder obstipatie, koolvezels verlagen het cholesterol en geven na het eten een verzadigd gevoel. De wortel bevat diverse soorten carotenoïden die onder andere onze ogen beschermen tegen staar en macula degeneratie, onze vaten beschermen en die de huid beschermen tegen UV-licht. Ook de wortel is vezelrijk, rijk aan mineralen (vooral kalium) en bevat net als de kool weinig calorieën. De dille is ijzerrijk en vooral ook calciumrijk en de krenten of goji bessen bevatten diverse ontstekingsremmende stoffen, de appel met schil vele anti-oxidanten en de appelazijn remt de maaglediging (en remt mogelijk de opname van suikers), waardoor de bloedsuiker minder snel stijgt na het eten.

Een recente studie van onderzoeker Tantamango (1) bij 2818 mensen laat zien dat wanneer men drie of meer keer per week peulvruchten eet men 33 procent minder kans had om darmpoliepen te krijgen. Slecht één keer per week zilvervliesrijst eten gaf al 40 procent minder kans, dagelijks gekookte groente gaf 24 procent minder kans ten opzichte van mensen die minder dan vijf keer per week verse groenten aten en tenminste drie keer per week gedroogd fruit eten gaf ook 26 procent minder kans op poliepen ten opzichte van mensen die minder dan 1 keer per week gedroogd fruit aten. Minder poliepen betekent minder kans op darmkanker.

Peulvruchten, groenten, gedroogd fruit en zilvervliesrijst bevatten allen veel vezels. Mogelijke kankerverwekkende stoffen in onze darmen worden daardoor verdund en sneller afgevoerd. Er is minder tijd voor een kankerverwekkende stof om de darmwand te beschadigen als er geen obstipatie is. De onderzoeker denkt ook dat met name de koolsoorten (broccoli, groene kool, chinese kool, rode kool, etc.) dankzij hun vezels en vooral stoffen die de ontgifting bevorderen nog een extra bescherming tegen kanker bieden.

Mijn voorstel is weg met het stokbroodje met kruidenboter. Gewoon een koolsalade als voorafje en u heeft het beste al binnen.

Johan Bolhuis

www.natuurarts.nl

Voetnoot:

PMID: 21547850

Als je een auto koopt en de verkoper zegt hij kan 150 kilometer per uur en vervolgens blijkt als je de kleine lettertjes leest dat die 150 kilometer per uur alleen bergafwaarts is dan voel je je toch bedrogen en wil je toch je geld terug? Het gekke is dat we candybars, koekjes, toetjes of frisdrank niet terug brengen terwijl ons in de reclame wordt verteld dat er minder vet in zit (maar wel meer suiker) of dat je er energieker, vrolijker en meer sexy van wordt.

We worden massaal bedrogen als het om voeding gaat.

In 2008 publiceerde de Telegraaf een top 100 van zaken die typisch Nederlands zijn. De meeste mensen noemden gerelateerd aan voeding het volgende:

Haring, drop, kaas, kopje koffie, rookworst, boerenkool, hagelslag, erwtensoep, stamppot, stroopwafel, kroket, oliebollen, bal gehakt, bitterbal en spruitjes.

Van dit lijstje is het merendeel niet gezonde voeding te noemen.

In onze praktijk zien we bijna standaard dat mensen twee broodmaaltijden per dag eten en geregeld een glas melk nemen. Misschien is dat ook wel typisch Nederlands. We zien brood met beleg als maaltijd. Waarschijnlijk kun je beter brood gebruiken als iets voor erbij, bijvoorbeeld een salade of een bord soep met een stukje brood erbij. Een maaltijd voorbereiden moet snel en makkelijk in Nederland.

En dan de melk. Die is toch bedoeld voor kalfjes? Het is toch absurd om als volwassen mens aan de uiers van een koe te hangen?

In melk zitten groeifactoren bedoeld om een kalf snel te laten groeien. In theorie zou dit ook de groei van kankercellen kunnen stimuleren en wilt u als volwassene nog gestimuleerd worden in uw groei? Verder zien we op melk vaak extra slijmvorming (bijholte-ontstekingen, oorsuizen en gezwollen amandelen). Daarnaast zijn de vetten in zuivel vaak verzadigde vetten. Minder brood en minder zuivel past perfect in het steeds beter onderbouwde oerdieet of paleodieet. Zo'n dieet leidt tot minder ontstekingen.

Wist u dat we in Nederland dagelijks 750.000 boterhammen met hagelslag (matige cacao, harde vetten en te veel geraffineerde suiker) eten?

Waarom niet een bord havermoutpap of biologische citroenmarmelade, bosbessenjam of wat sardientjes op een stuk lijnzaad-olijvenbrood?

Zou het niet mooi zijn als we als volk wat meer luisteren naar mensen die echt een visie hadden over voeding. Ik noem enkele Nederlandse pioniers: Boerhaave, Moerman, Van der Upwich en Houtsmuller.

Als het aan hun en ook aan mij lag zou in de nieuwe top 100 van typisch Nederlands de volgende zaken komen te staan:

Appels, bramen, bosbessen, frambozen, cranberry's, spruitjes, broccoli, tomaten, pompoenen, doperwten, witte kool, zuurkool, uien, knoflook, dille, rozemarijn, peterselie, shiitake, oesterzwammen, lijnzaad, thee, havermout en haverzemelen, quinoa, amarant, koffie en af en toe wat vette vis, eieren of een biologisch stukje vlees.

Zo wordt boodschappen doen ook veel makkelijker, je begint bij de groente- en fruitafdeling, koopt wat vis, vlees of ei en dan eventueel nog wat koffie, thee of een stukje pure chocolade, wat walnoten, hazelnoten of een pak havermout of amarant en een potje vitamine D3 pillen.

De rest van de schappen met kant en klare voeding kan je dan meestal overslaan.

Heb je meer tijd over om eens rustig te gaan tafelen en geven we meteen gehoor aan de al eerder door mij geciteerde bekendste dokter van Nederland:

Boerhaave; 'Houdt het hoofd koel, de voeten warm en prop niet te vol die darm. '

Johan Bolhuis, arts

www.natuurarts.nl

Onbewerkt fruit en bladeren voorkomen mogelijk een beroerte

In de meeste dierentuinen hangen waarschuwingsbordjes dat we de apen niet moeten voeren met ons eigen voedsel, daar worden ze ziek van…….!

Ons DNA is voor 98,5% hetzelfde als die van een chimpansee. Zou onze voeding dan niet bijna hetzelfde moeten zijn?

In de dierentuin Paigton Zoo in Devon deden 9 vrijwilligers een grappig experiment. Ze hadden allen een iets hoge bloeddruk en een te hoog cholesterol en gingen 12 dagen bij de apen logeren. Ze sliepen in tenten naast het apenverblijf en kregen een dagelijks een grote koelbox met daarin 5 kg of 2300 Calorieën aan fruit, groenten, noten en honing. Roterend in 3 dagen kregen ze broccoli, wortelen, radijsjes, kool, tomaten, waterkers, aardbeien, abrikozen, bananen, mango’s, meloenen, vijgen, pruimen, satsumas (soort manderijn) en hazelnoten, walnoten en water. Verder kregen ze na de eerste week er een beetje gekookte vette vis bij.

Hun gemiddelde bloeddruk zakte in twaalf dagen van 140/83 naar 122/76, hun zoutinname ging van een gemiddelde 12 gram naar 1 gram per dag en hun vetinname zakte van 13% naar 5%. Hun cholesterol zakte gemiddeld 23% in 12 dagen tijd. Het gemiddelde gewichtsverlies was 4,4 kilo.

De deelnemers voelden zich goed op het dieet, maar hadden wel moeite om ’s avonds alles op te hebben, het was veel kauwen. Verder werd het toilet wel veel vaker bezocht en was er vooral erg veel winderigheid.

Bij een chimpansee is bijna de helft van de voeding wild fruit (dit bevat 3 keer minder suiker dan ons gekweekte fruit en 3 keer meer vezel) en de andere helft rauwe bladeren en bloemen, knoppen en pitten met daarin veel vitamine C, vezels, chlorofyl, kalium, magnesium en nauwelijks zout, eiwitten of vetten.

Aan de universiteit van Wageningen heeft onderzoekster Linda Oude Griep gekeken of mensen die veel groente en fruit eten minder kans hebben op een beroerte of minder kans hebben op een hartinfarct. De onderzoeksgroep bevatte 20.069 mannen en vrouwen en ze werden tien jaar gevolgd. De mensen die veel rauwe groente en fruit (meer dan 262 gram onbewerkte voeding) aten hadden 36 procent minder kans op een beroerte en 34 procent minder kans op een hartinfarct dan mensen die minder dan 92 gram aten. Bij bewerkte voeding (vruchtensap (wordt verhit), appelmoes, ketchup, conserven, gekookte groenten, etc. ) werd geen verschil gemeten bij de kans op beroerte en verassend genoeg wel minder kans op een hartinfarct, al gaf hier ook de rauwe voeding een nog lagere kans op een hartinfarct.

Rauwe voeding lijkt gezonder dan gekookte of bewerkte voeding. En dat wil niet meteen zeggen dat we net als de 9 vrijwilligers de hele dag moeten kauwen. Met behulp van een goede blender of een sapcentrifuge kunt u op eenvoudige wijze veel meer groenten binnenkrijgen.

Verhitten en bewerken van voedsel heeft soms als voordeel dat gezonde stoffen als lycopeen, betacaroteen en foliumzuur makkelijker worden opgenomen, mogelijk dat dit dan toch het gunstige effect op een hartinfarct verklaard. Het nadeel van verhitten is dat er minder verzadiging optreedt (appelmoes eet je sneller dan een appel, sinaasappelsap drink je sneller en bevat minder vezels dan een verse sinaasappel pellen en opeten). Verder gaat door het verhitten een deel van de vitaminen, anti-oxidanten, mineralen en enzymen verloren en eiwitten veranderen soms in voor ons lichaam niet goed verdraagbare stoffen. In een eerdere column besprak ik het dieet van dr. Seignalet en ook het paleodieet. Dit soort diëten bevatten veel meer rauwe producten en veel vezels en lijken een oplossing te bieden tegen ontstekingen, diabetes, astma, auto-immuunziekten, overgewicht en kanker.

Een chimpansee haalt uit zijn voeding zeker 3000 mg vitamine C per dag en een derde van zijn voeding bestaat uit vezels. Hoeveel vezels en hoeveel vitamine C eet u per dag?

Johan Bolhuis

www.natuurarts.nl

kader:

Recent zag ik de indrukwekkende documentaire Food Matters (zie www.foodmatters.tv). Het is een echte aanrader. Het laat zien wat er mis is met onze huidige voeding, hoe ver we afstaan van de natuur en hoe voeding u ziek kan maken, maar ook hoe gezonde voeding en aanvulling met supplementen u beter kan maken. U kunt alvast beginnen met meer salades en groene smoothies.

Geduld is alle kracht die een mens nodig heeft (Sai Baba, 1992)

Ik ben opgegroeid met het motto “Maak haast als je tijd hebt, dan heb je tijd als je haast hebt”. Alles moest snel. Mijn opa goot zijn koffie in het schoteltje zodat het sneller kon afkoelen en hij weer eerder aan het werk kon. Tien kopjes koffie op een dag was bij ons thuis heel gewoon. Wij werkten maar door, echte doe-het-zelvers. We hadden ook een grote moestuin. Dat was vooral hard werken. Maak maar eens een mooi zaaibedje in de Friese klei.

Als je veel gedaan had op een dag, dan was je trots. Human doing, in plaats van Human being.

Jarenlang zo’n manisch tempo doet iets met je. Mijn hersenen neigen naar de hoogste versnelling. Ik erger me vaak aan traagheid en ik vind dat Matthijs van Nieuwkerk best nog wat sneller mag praten.

Ik ben niet de enige met dat hoge tempo.

Zoals we nu leven was vroeger de definitie van manisch gedrag.

Kijk eens naar een snelweg of een slachthuis. Alles moet sneller, efficiënter en goedkoper.

Dat heeft echter zijn prijs. Nog nooit zijn er zoveel mensen met een burn-out geweest, slaapproblemen en psychische klachten nemen toe en vele ziekten ontstaan of verergeren door stress.

Een krop sla dat in de kas groeit op steenwol met wat mineralen, neemt minder voeding op dan een krop sla op de volle grond. Het is wel eerder klaar, maar kan geen volwassen plant meer worden.

We eten daarmee inferieur voedsel, dat armer is aan essentiële voedingsstoffen. En dan de plofkip, de legbatterij ei of de door pesticiden stervende insecten, we zijn het contact met de natuur verloren.

Gelukkig is er een tegengeluid met onder andere de wereldwijde Slow food beweging.

Kijk maar eens op www.slowfood.nl. Eten moet weer puur en (h)eerlijk worden. Duurzaam en met behoud van biodiversiteit. Een bruine boon uit Nederland is zeker zo voedzaam als een sojaboon uit Brazilië en is beter voor het milieu. Groene kool, asperges, peterselie, rode bieten, bosbessen en bramen zijn ook “Superfoods”. Ze hoeven niet van ver te komen.

Ook de wetenschappers moeten als maar sneller werken. Dat roept terecht protest op (1). Wetenschap heeft tijd nodig.

Mensen die mindful (aandachtig) leren eten, eten blijvend minder zoetigheid (2) en eten minder calorierijk (3).

Pubers die in plaats van een ontbijt overslaan (geen tijd voor?) een eiwitrijk ontbijt eten, snoepen minder overdag en eten gezonder (4).

Door goed te moeten kauwen op hard voedsel eet je minder energierijk (5).

Koolsalade in plaats van een broodjemet ham of kaas.

Mindfulness training is niet voor niets populair. Er zijn alle vele boeken over geschreven (6) en vele Apps voor. (Oefen maar eens met de App Buddhify 2 of the Sedona Method).

Even stilte voor het eten vind ik een mooi moment om stil te staan bij waar het vandaan komt en om dankbaarheid te uiten.

Wie de VPRO documentaire Maartens Moestuin gezien heeft, zag een voorbeeld van slow TV, rust en fascinatie voor de natuur.

In de natuur hebben de processen hun eigen tempo en spelen voedingsbodem, genoeg water en een gezonde omgeving een grote rol. Zou dat niet ook voor ons lijf gelden?

Slow food staat voor mij dwars tegenover fast “food”.

Geen frietje of pizza halen, maar zelf liefdevol een lekkere maaltijd salade maken en die in rust opeten.

Maaltijd = tijd om te malen.

Fletcheren.

Johan Bolhuis, arts

www.natuurarts.nl

http://slow-science.org/

PMID:24805528

PMID:24388483

PMID:23446906

PMID:24695412

onder andere: Tem je geest van Ruby Wax en Mindfulness van Edel Maex.

Het staat misschien wat ver van uw bed, maar als u naar aanleiding van eerdere columns geïnspireerd bent geraakt om een slowjuicer of sapcentrifuge aan te schaffen heeft misschien ook al informatie gevonden over tarwegrassap. Tarwegras zit vol immuun stimulerende en -modulerende stoffen en heeft de GRAS status (Generally Recognized As Safe, oftewel veilig bij consumptie).

Dankzij de boeken van Ann Wigmore weten we al ruim veertig jaar dat tarwegras mogelijk gezond is. Vaak wordt beweerd dat het rijk is aan vitaminen en mineralen. Ik ben het daar niet mee eens. Dan kun je beter sap maken van bieten, veldsla, kool, wortelen en spinazie. Tarwegrassap bevat alleen redelijke doseringen vitamine C en ijzer, redelijk wat eiwit en vooral veel onverteerbare vezels.

Als je sap van tarwegras maakt dan heb je het probleem van de onverteerbare vezels opgelost. Het sap is prachtig groen (door het vele chlorofyl) en ik vind het lekker, vooral als je het mengt met wat vers sap van venkel of appel (met schil).

Al zitten er niet zoveel mineralen en vitaminen in gras, er zitten wel zeer veel anti-oxidanten in. Zoveel zelfs dat 1 mg graspoeder overeenkomt met de antioxidanten werking van 10 mg rutine of quercitine en het is als antioxidant zelfs bijna 20 x effectiever als vitamine C (1). Daarnaast bevat vers tarwegrassap diverse enzymen die ontstekingen kunnen remmen, stoffen die het cholesterol verlagen en diverse stoffen die mogelijk beschermen tegen kanker of zelfs groei van kanker remmen, waaronder het chlorofyl, diverse flavonoïden en glutathion.

Er zijn tenminste drie onderzoeken (2) verricht naar tarwegrassap bij mensen en tenminste drie studies (3) naar tarwegrastabletten bij mensen.

In het eerste onderzoek kregen 23 mensen met zwerende ontstekingen aan de endeldarm een maand lang dagelijks 100 ml vers tarwegras te drinken of een placebodrankje dat er op leek. Er werd gekeken naar frequentie van de ontlasting, bloedverlies, dagboeken van de patiënten, beoordeling door de arts en een scopie om de darm te bekijken. Tarwegras liet in deze kleine Israëlische studie een duidelijk gunstig effect zien, minder ontstekingen, minder bloedverlies, zonder bijwerkingen.

Een tweede studie is zeer recent gepubliceerd en hierin kregen 14 Koreaanse vrouwen dagelijks eveneens 100 ml tarwegrassap te drinken. Jonge vrouwen kunnen minder vruchtbaar zijn door blootstelling aan zogenaamde hormoon verstorende stoffen, waarvan Bisphenol-A (BPA) de meest bekende is. Gedurende twee weken zag men dat tarwegrassap de uitscheiding van BPA doet bevorderen en geleidelijk was er minder schade door BPA te meten. Tarwegrassap heeft dus mogelijk echt detox-effecten en ook in diverse studies met proefdieren is aangetoond dat tarwegrassap diverse kankerverwekkende stoffen minder schadelijk kan maken.

In de derde studie kregen 60 Italiaanse vrouwen met borstkanker, tijdens de chemokuur 60 ml tarwegrassap te drinken en dit bleek hun beenmerg deels te beschermen tegen de bijwerkingen van de chemo (FAC-kuur), de afweer was beter zonder dat de chemotherapie minder effectief werd.

De drie studies met de tarwegrastabletten gaan allen over vermindering van de bloedtransfusie behoefte bij mensen met bloedarmoede door Thalassemie. De oudste en de nieuwste studie laten zien dat er minder transfusies nodig waren, mensen konden makkelijker zelf rode bloedcellen aanmaken. De andere studie kon dit helaas niet bevestigen. Mogelijk zorgen de anti-oxidanten in het gras en de chlorofyl voor een langere levensduur en betere aanmaak van rode bloedcellen.

Mocht u toch eens wat anders willen drinken dan sinaasappelsap voor het ontbijt, neem dan gerust een glaasje liefst vers tarwegrassap.

Johan Bolhuis

www.natuurarts.nl

PMID: 15291497

PMID: 11989836, PMID:21736952 en PMID:17571966

PMID: 15297687, PMID: 20135271 en PMID: 19205635

Update: 17 juni 2026: Ann Wigmore teste ook havergras, maar haar katten vonden het tarwegras beter en uiteindelijk koos ze daarvoor. Tarwe kiemt sneller, maar van haver valt prima gras te kweken en het sap smaakt zelfs iets lekkerder (en iets zachter en romeriger) dan tarwegras.

Een dier is een “inefficiënte eiwitfabriek”. Grofweg heb je voor het maken van 1 kilo vlees, zo’n 5 kilo graan of peulvruchten nodig en levert dat 6 kilo mest op. (1)

Minder vlees eten betekent wereldwijd minder voedseltekort en minder belasting van het milieu. Echter de vleesindustrie is een miljarden sector en die laat zich niet zomaar kleiner maken en ook de zuivel industrie wil graag haar positie houden. Eén van de mogelijke manieren om te zorgen dat je de macht houdt is om alternatieven voor vlees of zuivel in een kwaad daglicht stellen, bijvoorbeeld door selectieve berichtgeving in kranten of op televisie.

Het meest verkochte alternatief voor vlees en zuivel is soja. Er is sojamelk, sojavla, soja-yoghurt, soja-burgers, tofu, tempeh, miso, etc.

Het verbaast me regelmatig hoeveel patiënten ergens gelezen of gehoord hebben dat soja schadelijk is, niet mag bij borstkanker, slecht is voor de schildklier en zelfs dat je er de ziekte van Alzheimer van kunt krijgen.

In 2003 hield dr. Houtsmuller een lezing op het MBOG congres over voeding tegen kanker. Zijn favoriete middel tegen kanker is het in soja aanwezige isoflavon genisteine. (2) Kort samengevat vertelde hij ons dat genisteine uit soja een bifasisch effect heeft, dat wil zeggen in lage doseringen heeft het een zwak oestrogeen effect en kan het zelfs enkele dagen een heel klein beetje de groei van kankercellen stimuleren. In hoge doseringen heeft het altijd een remmend effect op kanker. Neem je het langdurig (liefst van kinds af aan al) in lage doseringen dan beschermt het tegen kanker. Enkele van de meest gunstige effecten van genisteine zijn: * Het is een sterke kankerremmer, het remt vele enzymen die nodig zijn voor kankercellen om te groeien * Het remt de vorming van nieuwe bloedvaten * Het is een anti-oxidant en beschermt daarmee weefsels tegen schade * Het remt de opname van suiker door kankercellen * Het verlaagt het slechte LDL cholesterol en verhoogt het goede cholesterol * Het remt de kans op hart- en vaatziekten * Het vermindert botontkalking * Het werkt tegen opvliegers * Het ondersteunt de werking van veel soorten chemotherapie Enkele recente grootschalige onderzoeken laten zien dat soja-consumptie zorgt voor minder kans op een herhaling of terugkomst van borstkanker. Een vrij recente publicatie (3) hierover betreft een onderzoek waarbij drieduizend achtentachtig vrouwen ruim 7 jaren werden gevolgd. Zij hadden allen borstkanker overleefd en gekeken werd naar hun inname van soja-producten. Hoe meer soja-producten ze namen hoe minder kans op een recidief van borstkanker en bij een inname groter dan 16,3 mg isoflavonen per dag hadden ze een 54 procent minder kans op overlijden. (16,3 mg isoflavonen komt overeen met ongeveer 12 gram sojameel of 200 ml soja-melk).

Een andere studie waarbij 403 vrouwen na hun menopauze 2 jaar werden gevolgd liet geen bijwerkingen zien bij inname van 80-120 mg isoflavonen uit soja. Baarmoederslijmvlies werd niet dikker en er ontstonden niet meer vleesbomen dan in de controle groep, er werd zelfs minder borstkanker gevonden dan verwacht zou zijn en geen afwijkingen gevonden aan schildklierhormonen of witte bloedcellen.

Ondanks deze bevindingen zijn er ook artsen die tegen soja zijn. Sojaproducten kunnen de opname van andere mineralen remmen en er zitten stoffen in soja die enzymen remmen en daarmee vertering bemoeilijken. Net als bij granen en zuivel kan er voor soja ook een allergie ontstaan.

In een eerdere column schreef ik al dat we onze plantaardige eiwitten vooral halen uit slechts 4 soorten: tarwe, mais, soja en rijst. Dit terwijl er wereldwijd meer dan 50.000 eetbare planten zijn. Ik denk dat we als alternatief voor vlees of zuivel niet allemaal massaal aan de soja hoeven, maar daarnaast veel meer bladeren kunnen eten (veldsla, spinazie, boerenkool, groene kool, spitskool, chinese kool, andijvie, etc.) en veel meer peulvruchten (linzen, bruine bonen, witte bonen, kikkererwten, etc.) en ook aan allerlei zaden, noten en pitten of paddenstoelen (shiitake, oesterzwam, etc.) kunnen denken.

Voedingswetenschapper roepen al jaren: “eet gevarieerd”. Dat is dus niet dagelijks hetzelfde brood met hetzelfde beleg, met hetzelfde glas melk en ’s avonds aardappelen met vlees en gekookte groenten. Eet eens anders…. Johan Bolhuis www.natuurarts.nl Deze column verscheen in 2015 in het maandblad GezondNu. Kader: Van de sojaproducten zijn de gezondste varianten de biologische en gefermenteerde soja (soya-yofu (soort yoghurt van soja), tempeh, miso en ketjap. 1. Uit: http://www.duurzameveeteelt.nl/ 2. http://www.mbog.nl en dan bij congressen 2003 pdf 3. Zie Pubmed: PMID 21357380 4. Zie Pubmed: PMID 21177797

Walnoten zijn goed voor je hersenen

Al in de 17e eeuw wees onderzoeker en botanicus William Coles op de gunstige effecten van de walnoot op de hersenen omdat de vorm van de walnoot lijkt op hersenen: het zaad lijkt op hersenen en zit verpakt in een harde buitenkant net als onze schedel. Deze signatuurleer is niet echt wetenschappelijk te noemen, maar spreekt wel veel mensen aan bij het zien van een walnoot.

Als je boodschappen doet, dan denk je eerder aan voeding dan aan de ingrediënten. Onderzoek naar gunstige effecten van voeding is daarom misschien nog wel belangrijker dan onderzoek naar voedingsstoffen. Het is praktischer en de boodschap is dan helder: eet meer walnoten.

Dit is een van de redenen geweest voor onderzoeker en arts dr. Peter Pribis van de Amerikaanse Andrews Universiteit om onderzoek (1) te gaan doen naar walnoten. Hij vond het tijd om onderzoek te doen naar cognitieve effecten van walnoten bij mensen. Eerder onderzoek bij ratten liet zien dat een voeding die voor zes procent uit walnoten bestaat (dit is omgerekend voor mensen zo’n 30-50 gram walnoten per dag) in staat was om het geheugen en de motoriek van deze oudere ratten te verbeteren en een ander onderzoek liet zien dat walnoten de hersenen beschermen tegen oxidatieve schade.

Een extra reden voor onderzoek naar walnoten is dat we tegenwoordig noten niet alleen meer zien als te vet, maar vooral ook als een nutriëntenrijke en gezonde voeding. Walnoten zijn een goede bron van omega-3 vetzuren. Daarnaast bevatten walnoten allerlei stoffen die de hersenen beschermen: vitamine E, foliumzuur, melatonine, diverse polyfenolen. De polyfenolen zitten vooral in de vliesjes om de walnoot, zelf pellen heeft de voorkeur en anders liever de wat minder bleke gepelde walnoten eten. De vitamine E in walnoten bestaat grotendeels uit het zogenaamde gamma-tocoferol. Een natuurlijke vorm van vitamine E die samen met de polyfenolen goed is voor de prostaat, mogelijk beschermt tegen borstkanker en die extra bescherming biedt voor het hart.

In het onderzoek van Peter Pribis kregen 64 studenten gedurende 16 weken dagelijks 3 plakjes bananenbrood per dag te eten waarin 8 weken lang fijn gemalen walnoten waren verwerkt (60 gram walnoten per dag) en 8 weken lang bevatte de sneden brood geen extra walnoten.

Door het eten van meer walnoten steeg bij de proefpersonen het alfa-linoleenzuurgehalte in het bloed met 68 procent. Aangezien alfa-linoleenzuur een voorloper is van EPA en DHA (beiden volop aanwezig in vette vis) is dit mogelijk gunstig voor de hersencellen.

De studenten werden vervolgens getest op stemming, geheugen en inferentieel redeneren, dat is op het vermogen om onderscheid te kunnen maken of een bewering juist of onjuist is. Geheugen en stemming veranderden niet, maar het inferentieel redeneren nam met ruim 11 procent toen na het eten van de walnoten.

Als student at ik vaak studentenhaver tijdens het studeren. Nu zou ik daar dagelijks extra walnoten aan toevoegen zeker als ik binnenkort examens heb of kritisch moet nadenken. Moeten we niet allemaal kritisch nadenken en goede beslissingen nemen?

Johan Bolhuis, arts

www.natuurarts.nl

PMID: 21923981

Deze column is in 2012 verschenen in het maandblad GezondNU.